Dört büyük küresel ekonomi kuruluşu, Orta Doğu savaşının petrolün %21'ini tehdit ettiği konusunda uyardı

IMF, Dünya Bankası, IEA ve WTO başkanları, Orta Doğu çatışmasının küresel petrol stoklarını rekor hızda tükettiği ve Kuzey Yarımküre'deki zirve yaz talebi öncesinde yakıt güvenliğini tehdit ettiği uyarısında bulundu.

"Orta Doğu'daki savaş, ülkeler ve bölgeler genelinde enerji arzı, gıda güvenliği ve ekonomik faaliyet üzerinde önemli ve oldukça asimetrik etkiler yaratıyor," denildi dört kurumun 28 Mayıs'ta yayımladığı ortak bildiride.

Hürmüz Boğazı, küresel petrol ticaretinin yaklaşık %21'ini yönetiyor ve su yolundan geçen arzın kaybı, stoklarda rekor düzeyde bir düşüşe yol açtı, ifadelerine yer verildi bildiride. Yüksek yakıt ve gübre fiyatları, en savunmasız ülkeleri orantısız şekilde etkiliyor; birçok ülkenin ekim sezonuna girmesiyle birlikte gübre maliyetleri özellikle endişe verici boyutta.

Kurumlar, nakliye akışlarının normale dönmemesi halinde, zirve yaz talebi öncesinde stokların hızla tükenmeye devam etmesinin, yakıt güvenliği ve daha geniş ekonomik dayanıklılık için artan riskler oluşturacağını belirtti. Dört kurum, etkilenen ülkelere koordineli destek sağladıklarını ve hükümet politikalarını takip ettiklerini açıkladı.

Uluslararası Para Fonu, Dünya Bankası, Uluslararası Enerji Ajansı ve Dünya Ticaret Örgütü başkanları tarafından imzalanan ortak bildiri, çatışmanın ekonomik etkilerinin yakın bölgenin ötesine yayıldığına dair artan endişeyi yansıtıyor. Bu dört kurumun en son enerji güvenliği konusunda koordineli bir uyarı yayımlaması, petrol fiyatlarının varil başına 120 doların üzerine fırladığı ve küresel gıda fiyatlarının rekor seviyelere ulaştığı 2022 Rusya-Ukrayna savaşı sırasında olmuştu. Bu kriz, politika yapıcıların enflasyonu kontrol altına almaya çalışmasıyla bir merkez bankası sıkılaştırma dalgasını tetiklemiş ve Federal Rezerv 16 ayda 525 baz puan faiz artırımına gitmişti.

Mevcut çatışma, ticaret akışlarını şimdiden yeniden şekillendirdi. İran'a karşı yürütülen savaş, normalde günde yaklaşık 21 milyon varil petrol taşıyan Hürmüz Boğazı'ndaki nakliyeyi sekteye uğrattı. IEA, arz kaybının küresel stokları on yıllardır görülmemiş bir hızda tükettiği uyarısında bulundu. Asya ve Avrupa'daki petrol ithalatçısı ülkeler için bu kesinti, ekonomiler önceki enflasyon döngüsünden toparlanırken enerji maliyetlerini yukarı çekme tehdidi taşıyor. Gübre fiyatları üzerindeki etki, ek bir risk katmanı daha ekliyor; zira artan girdi maliyetleri mahsul verimini düşürebilir ve gıda fiyatlarını yükseltebilir; bu durum en sert şekilde gelişen piyasaları vuracak bir dinamiğe işaret ediyor.

Gelişmekte olan ekonomiler için riskler oldukça ciddi. IMF'nin Mayıs ayında yayımlanan Gambiya ile ilgili en son Madde IV istişaresinde, savaşın Batı Afrika ülkesinin "makroekonomik görünümünü önemli ölçüde etkilemesinin ve yurt içi riskleri artırmasının beklendiği" belirtildi; ülkede enflasyon merkez bankasının %5 hedefinin üzerinde seyrediyor. Çatışmadan kaynaklanan yüksek emtia fiyatlarının tüketici fiyatlarında ortaya çıkmaya başladığı ifade edildi. Gambiya, birçok düşük gelirli ülke gibi, tarımsal üretimi tehdit eden yüksek yakıt ithalat maliyetleri ve yükselen gübre fiyatları şeklindeki ikili şokla karşı karşıya. IMF, savaştan kaynaklanan zorlukların ele alınmasına yardımcı olmak amacıyla Gambiya'nın 102,2 milyon dolarlık ECF düzenlemesini altı ay uzatarak Temmuz 2027'ye kadar uzattı ve ilave 17 milyon dolarlık erişim imkânı sağladı.

IMF Finansmanı Uzatırken Ticari Önlemler Artıyor

Dört kurum, şeffaflığı artırmak ve ortaya çıkan riskleri belirlemek için gübre tedarik zincirlerini, enerji piyasalarını ve hükümet politikalarını izlediklerini belirtti. Bildiri, kurumların bireysel eylemlerinin ardından geldi; IMF, çatışmadan etkilenen ülkeler için finansman düzenlemelerini uzatırken, WTO ekonomik hasarı derinleştirebilecek ticareti kısıtlayıcı önlemleri takip ediyor.

Koordineli uyarı, kurumların savaşın ekonomik etkilerinin kalıcı olmasını beklediğine işaret ediyor. Kuzey Yarımküre'de zirve yaz petrol talebinin yaklaşması ve çatışmaya bir çözüm görünmemesiyle birlikte, daha fazla fiyat artışı riski yüksek seyrediyor. Ortak bildiri, IEA üyesi ülkeler tarafından 2022'de stratejik petrol rezervlerinin ortaklaşa serbest bırakılmasına benzer şekilde, potansiyel koordineli politika eyleminin habercisi niteliği taşıyor. Yatırımcılar için kilit soru, kesintinin geçici mi yoksa yapısal mı olduğu; bu ayrım, çatışma sona erdiğinde petrol fiyatlarının daha yüksek seviyelerde dengelenip dengelenmeyeceğini belirleyecek.

Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve yatırım tavsiyesi niteliği taşımaz.