İran ve Umman, Dünya Petrol Arzının %20'si İçin Geçiş Ücretini Müzakere Ediyor

İran ve Umman, Hürmüz Boğazı'ndan geçen ticari gemiler için kalıcı bir geçiş ücreti belirlemek üzere müzakereler yürütüyor; bu adım, İran'ın Şubat ayında su yolunu fiilen kapatmasından bu yana enerji piyasalarını sarsan aksaklığı kurumsallaştırma tehdidi taşıyor.

İran'ın Fransa Büyükelçisi Mohammad Amin-Nejad yaptığı açıklamada, "İran ve Umman, hem deniz güvenliğini sağlamak hem de nakliye ağını en uygun şekilde yönetmek için tüm kaynaklarını seferber etmelidir" dedi.

Boğaz, çatışma öncesinde dünyanın ham petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) arzının yaklaşık %20'sini taşıyan küresel ekonomi için kritik bir atardamardır. İran, ABD-İsrail saldırısına tepki olarak geçişleri kısıtlamaya başladığından beri, küresel petrol fiyatları dalgalı seyretmeye devam etti; hem ABD hem de Çin, boğazın açık kalmasını sağlamak için üst düzey görüşmelerde bulunuyor.

Geçiş ücretinin resmileşmesi önemli bir gerilim artışını temsil ediyor ve potansiyel olarak petrol fiyatlarına kalıcı bir risk primi ekleyerek Tahran'a önemli bir koz sağlıyor. Bu durum, ABD ile yapılan barış görüşmelerinin İran'ın nükleer programı ve %60 oranında zenginleştirilmiş uranyum stoku nedeniyle çıkmaza girdiği ve analistler tarafından herhangi bir anlaşmanın uzak bir ihtimal olarak görüldüğü bir döneme denk geliyor.

Küresel Ticarette Yeni Bir Vergi

Tahran'ın kalıcı bir geçiş ücreti mekanizması oluşturma hamlesi, Körfez'de aylardır süren yüksek gerilim ve ara sıra meydana gelen askeri harekatların ardından geldi. İran, ABD-İsrail saldırılarının ardından Şubat ayı sonlarında su yolunu kapatmış, bu da Washington'un Nisan ayında İran limanlarına kendi deniz ablukasını uygulamasına yol açmıştı. ABD Merkez Komutanlığı'na göre, kuvvetleri ablukayı uygulamak için 70 ticari gemiyi yönlendirdi ve 4 gemiyi işlevsiz hale getirdi.

8 Nisan'dan bu yana geçici bir ateşkes yürürlükte olsa da durum hala değişkenliğini koruyor. Birleşik Krallık Deniz Ticareti Operasyonları'na göre, son günlerde Hindistan bayraklı bir geminin şüpheli bir insansız hava aracı saldırısıyla battığı ve başka bir geminin alıkonularak İran'a doğru yönlendirildiği görüldü.

İran, geçişleri yönetmek için "Basra Körfezi Boğazı Otoritesi" adını verdiği bir yapı kurarak, gemilerin izin başvurusunda bulunmak için ayrıntılı kargo ve sahiplik bilgileri sunmasını şart koşuyor. Trafiğin çoğu durdurulmuş olsa da, bazı gemilere özel anlaşmalar kapsamında geçiş izni verildi. Çarşamba günü, Çin Devlet Başkanı Xi Jinping ve ABD Başkanı Donald Trump konuyu görüştükten sonra, bir Çin tankeri de dahil olmak üzere yaklaşık 30 gemi boğazdan geçti.

Dijital Darboğaz

Tahran'ın hırsları sadece deniz nakliyesiyle sınırlı olmayabilir. İranlı milletvekilleri ayrıca Hürmüz Boğazı'ndan geçen beş ana denizaltı fiber optik kablosu için Google, Meta ve Microsoft gibi teknoloji şirketlerinden yıllık ücret talep etme planlarını tartıştı. Bu kablolar, Avrupa'yı Hindistan, Körfez ve Güneydoğu Asya'daki kilit pazarlara bağlayan uluslararası internet trafiğinin tahmini %99'unu taşıyor.

Al Habtoor Araştırma Merkezi'nde kıdemli araştırmacı olan Mostafa Ahmed, TIME'a verdiği demeçte, "Hürmüz Boğazı sadece bir enerji darboğazı değil. Dünyanın en kritik dijital darboğazlarından biridir" dedi.

İran henüz yasayı geçirmemiş olsa da, devlet bağlantılı medya, karasuları içindeki kablolara ücret uygulama konusunda egemenlik hakkına sahip olduğunu savundu. Herhangi bir kesinti küresel ekonomi üzerinde zincirleme bir etki yaratabilir; finansal işlemlerden bulut bilişime, BAE ve Suudi Arabistan gibi Körfez ülkeleri tarafından yapılan milyarlarca dolarlık yapay zeka altyapı yatırımlarına kadar her şeyi etkileyebilir. Bu hamle, hem fiziksel hem de dijital küresel ticarete karşı ikili bir tehdit oluşturarak denizcilikteki stratejiyi yansıtıyor.

Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve yatırım tavsiyesi teşkil etmez.