İran, ABD anlaşması Boğaz ablukasını kaldırırken anında petrol satışına başlıyor

14 Haziran'da imzalanan ABD-İran mutabakat zaptı, Tahran'a petrol ve yakıt satışı için anında yaptırım muafiyeti tanıyarak, küresel ham petrol arzının yaklaşık %20'sini piyasalardan çeken üç aylık ablukayı sona erdiriyor.

ABD, savaşı sona erdirme anlaşması kapsamında İran'ın derhal petrol ve yakıt satışına yeniden başlamasına izin verecek ve iki İran süper tankeri Nisan ayından bu yana ilk kez Amerikan ablukasını geçerken Tahran'a erken bir finansal teşvik sunuyor.

Obsidian Risk Advisors Yönetici Ortağı Brett Erickson, "Bu, İran'a milyarlarca dolarlık bir imtiyaz. Aylarca süren abluka baskısının ardından Washington, Tahran'a geri dönülemez bir finansal fayda sağlamayı tercih etti." dedi.

Anlaşmaya aşina kaynaklara göre, imzayla yürürlüğe giren yaptırım muafiyetleri, ham petrol ihracatını kolaylaştırmak için gereken bankacılık, ulaşım ve sigortayı da kapsıyor. Erickson, İran'ın depolarda ve tankerlerde 100 milyon varilin üzerinde petrol bulundurduğunu ve bunun 60 milyon varilden fazlasının ABD ablukasının dışında olduğunu söyledi. United Against Nuclear Iran ve MarineTraffic verilerine göre, Diona ve Hero II adlı iki süper tanker Salı günü İran'ın Çabahar limanından ayrılarak ablukayı geçip Umman Körfezi'ne açıldı.

Anlaşma, ham petrol fiyatlarını yükselten ve küresel ekonomik büyümeyi tehdit eden kritik bir arz riskini ortadan kaldırıyor. Brent petrolü, yatırımcıların İran arzının geri dönüşünü fiyatlamasıyla Salı günü %5'ten fazla düşerek üç ayın en düşük seviyesine geriledi. Her iki tarafın Pazar günü elektronik ortamda imzaladığı ve 19 Haziran'da Cenevre'de resmileştirilecek olan mutabakat zaptı, ABD deniz ablukasını da kaldırıyor ve İran'ın dünya petrol ve sıvılaştırılmış doğal gazının yaklaşık %20'sinin normalde aktığı Hürmüz Boğazı'nı geçiş ücreti olmadan açmasını öngörüyor.

Performansa dayalı, koşullu bir anlaşma

Üst düzey bir ABD'li yetkili anlaşmayı "performansa dayalı bir anlaşma" olarak tanımlayarak, İran'ın ancak nükleer silah edinmemek, zenginleştirilmiş malzemesini nötralize etmek ve Hürmüz Boğazı'nda seyrüseferi engellememek dahil tüm maddelere uyması halinde faydalara erişebileceği uyarısında bulundu. Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'na göre İran şu anda silah yapımında kullanılan %90 saflık seviyesine kısa bir teknik adım uzaklıkta olan %60 saflıkta 440,9 kilogram uranyum zenginleştirmiş durumda. Anlaşma, önümüzdeki 60 gün içinde İran'ın nükleer programına ilişkin genişletilmiş görüşmelerin zeminini hazırlıyor.

ABD'nin İran'a önemli yaptırım rahatlaması sağladığı son anlaşma, Trump'ın 2018'de çekildiği 2015 tarihli Kapsamlı Ortak Eylem Planıydı. Bu anlaşma, İran'ın dondurulmuş varlıklarının yaklaşık 100 milyar dolarlık kısmını serbest bırakmıştı. Mevcut çerçeve kapsamında, İran'ın ABD yaptırımları nedeniyle erişilemez hale gelen tahmini 100 milyar dolar değerinde varlığı bulunuyor; bunlar esas olarak yurtdışında tutulan geçmiş petrol satışlarından elde edilen gelirler olup, Katar'da yaklaşık 6 milyar dolar, Umman'da 1 milyar dolar ve Irak bankalarında 15 milyar doları içeriyor. Görüşmelere aşina kaynaklar, İran'ın 12 milyar dolar peşin ve 60 günlük müzakere dönemi için 24 milyar dolar talep ettiğini söyledi.

Petrol piyasaları arz dalgasını fiyatlıyor

İran petrol satışlarının derhal yeniden başlamasının küresel piyasalara önemli miktarda arz eklemesi bekleniyor. Erickson, İran'ın depolarda bulunan 100 milyon varili hızla satabileceğini ve bunun 60 milyon varilden fazlasının halihazırda abluka bölgesinin dışında olduğunu söyledi. Dünya günde yaklaşık 100 milyon varil petrol tüketiyor, bu da yalnızca İran stoklarının piyasaya sürülmesinin küresel talebin yaklaşık bir günlük kısmını karşılayabileceği anlamına geliyor.

WTI ham petrolü Salı günü %5,28 düşüşle varil başına 76,49 dolara gerilerken, Brent üç ayın en düşük seviyesine geriledi. Satış dalgası, ABD'nin 17 Nisan'da deniz ablukası uygulayarak İran ihracatını fiilen durdurmasından bu yana biriken arz risk priminin ortadan kalkmasını yansıtıyor. Daha geniş makro etki, gelişmiş ekonomilerde merkez bankası politika yollarını etkileyebilecek enflasyon beklentilerinde potansiyel bir soğumayı içeriyor.

Anlaşma ayrıca, İran'ın savaş hasarlarını onarması için 300 milyar dolarlık bölgesel bir yeniden yapılanma ve kalkınma fonu tartışmasını da içeriyor, ancak Trump sosyal medyada ABD'nin katkıda bulunmayacağını söyledi. Washington Enstitüsü'nden İran odaklı kıdemli uzman Farzin Nadimi, Beyaz Saray'ın peşin petrol rahatlamasını gerekli bir teşvik olarak gördüğünü söyledi. Nadimi, "Beyaz Saray, İran'ın müzakerelere devam etmesi için bu tür teşviklerin gerekli olduğunu düşünüyor." dedi. Bölgede askeri varlığını sürdürmesi halinde ABD'nin ablukayı yeniden uygulayabileceğini de sözlerine ekledi.

Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve yatırım tavsiyesi niteliği taşımaz.