İran'ın füze saldırıları 2 aylık ateşkesi bozdu, küresel piyasalar altüst oldu

İran, hafta sonu İsrail'e birden fazla dalga halinde füze fırlatarak 8 Nisan'da varılan ateşkesi ortadan kaldırdı ve bitcoin gerilerken ham petrol vadeli işlemlerinin yükselmesiyle yatırımcıları riskten kaçınma moduna soktu. İslam Devrim Muhafızları Ordusu, kuzey ve orta İsrail'deki askeri üsleri hedef alan üç dalgalı saldırının, bir hafta sürecek kesintisiz saldırıların başlangıcı olduğunu söyledi.

"Bu, ateşkesin yürürlüğe girmesinden bu yana yaşanan en ciddi tırmanma ve Ortadoğu'yu yeniden tam ölçekli bir savaşa sürükleme tehdidi taşıyor," dedi İsrail Savunma Kuvvetleri askeri sözcüsü Tuğgeneral Effie Defrin. "İran büyük bir hata yaptı."

Yetkililer, İran füzelerinin çoğunun İsrail hava savunması tarafından durdurulduğunu ve şu ana kadar can kaybı bildirilmediğini açıkladı. Saldırı, İsrail'in Pazartesi günü erken saatlerde daha önceki füze atışlarına misilleme olarak batı ve orta İran'ı vurmasının ardından geldi. Yarı resmi Fars haber ajansına göre, İsrail'in saldırısı Huzistan eyaletindeki Mahşehr kentindeki bir petrokimya tesisini hedef aldı. Yemen'deki İran destekli Husiler de İsrail'e bir füze fırlattı ve İsrail'e bağlı gemileri Kızıldeniz'de hedef almaya devam etme tehdidinde bulunurken; Suudi Arabistan, ABD güçlerinin konuşlu olduğu Prens Sultan Hava Üssü çevresinde füze alarmı verdi.

Ateşkesin çökmesi, halihazırda enerji piyasalarını altüst eden bir çatışmayı yeniden alevlendirme tehdidi taşıyor. Küresel petrol ticaretinin yaklaşık %21'ini yöneten Hürmüz Boğazı, arz endişelerinin yeniden odağı haline geldi. İran Devrim Muhafızları, "bu saldırganlık eylemleri tekrarlanırsa, yanıtlar daha geniş kapsamlı olacak ve bölgedeki tüm Amerikan ve Siyonist hedefleri kapsayacaktır" uyarısında bulundu.

Riskli varlıklarda satış, güvenli limanlarda yükseliş

Bitcoin, yatırımcıların uzun süreli bir jeopolitik belirsizlik dönemini fiyatlamasıyla riskli varlıklar arasındaki düşüşe öncülük etti. Satış dalgası küresel hisse senedi piyasalarına yayılırken, yatırımcılar altın ve ABD Hazine tahvillerine yöneldi. Wall Street'in korku göstergesi VIX endeksi, yatırımcıların daha fazla tırmanmaya karşı korunma yapmasıyla yükseldi. İran ve İsrail'in Nisan ayında son kez doğrudan ateş açtıklarında, S&P 500 üç seansta %2,3 düşerken Brent petrol varil başına 90 doların üzerine fırlamıştı.

İsrail, Nisan çatışmasından bu yana ilk kez ülke genelinde okulları tatil etti ve ordu, büyük toplantıları sınırlandırmak için sivil kılavuzlarını güncelledi. İran, Tahran'daki İmam Humeyni Uluslararası Havalimanı çevresindeki hava sahasını kapatırken; Irak ve Suriye de sırasıyla 72 saat ve 12 saatlik hava sahası kapatma kararı aldı.

Diplomasi tökezlerken Washington itidal çağrısı yapıyor

ABD Başkanı Donald Trump, üst düzey bir ABD yetkilisine göre, daha önce Financial Times'a verdiği bir mülakatta "tüm ipleri ben tutuyorum" dedikten sonra İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'ya daha fazla misillemeden "şimdilik" kaçınmasını söyledi. Beyaz Saray, İsrail'in saldırılarının Washington ile koordineli olup olmadığı konusunda yorum yapmadı. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, ABD'nin "İsrail rejiminin saldırganlığının sorumluluğunu taşıdığını ve gerilimin tırmanmasının sonuçlarından da sorumlu olacağını" söyledi.

Pakistan İçişleri Bakanı Mohsin Naqvi, Pazar günü Tahran'da İran'ın Dini Lideri Ayetullah Mucteba Hamenei'ye bir mesaj iletirken; Mısır ve Katar dışişleri bakanları, potansiyel bir ABD-İran anlaşmasının önerilen unsurlarını görüştü. İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, füze atışlarının ardından Fransa, Katar, Suudi Arabistan, İngiltere, Mısır ve Türkiye'deki mevkidaşlarıyla telefon görüşmeleri yaptı - devlet televizyonunun haberine göre.

8 Nisan'daki ateşkes, enerji piyasalarını geçici olarak istikrara kavuşturmuş ve Tahran ile Washington arasında dolaylı görüşmelere olanak tanımıştı. Benzer bir çöküşün son yaşandığı dönemde - Şubat sonunda düşmanlıkların ilk patlak vermesinin ardından - Brent petrol altı haftada %18 yükselirken S&P 500 %5,4 düşmüştü. Hürmüz Boğazı'nın yeniden oyun alanına girmesi ve Husilerin Kızıldeniz nakliyatını tehdit etmesiyle, petrole ve navlun maliyetlerine gömülü risk primi, yeni bir diplomatik çerçeve ortaya çıkana kadar devam edecek gibi görünüyor.

Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve yatırım tavsiyesi niteliği taşımaz.