İran, Hürmüz Boğazı'nda trafik %66 düşerken bölge ülkelerini uyardı

İran, Pazartesi günü Dışişleri Bakanlığı tarafından yapılan açıklamada, ABD ve İsrail'in İslam Cumhuriyeti'ne yönelik askeri operasyonlarına katılan Orta Doğu ülkelerini sorumlu tutmaya devam edeceğini bildirdi.

İran, ABD-İsrail saldırılarına katılan Orta Doğu ülkelerine misilleme yapma tehdidinde bulunarak, Hürmüz Boğazı'nda trafiğin Pazar günü %66 oranında çökerek 12 gemiye düşmesiyle bölgesel gerilimleri tırmandırdı.

Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bağai, devlete ait İslam Cumhuriyesi Haber Ajansı aracılığıyla Pazartesi günü yaptığı açıklamada, "İran, İran'a yönelik saldırganlığa karışanları sorumlu tutmaya devam edecektir" dedi ancak belirli ülkelerin ismini vermedi.

Uyarı, İsviçre'nin Burgenstock tatil beldesinde yapılan ilk tur ABD-İran görüşmelerinin, nihai bir anlaşmaya yönelik 60 günlük bir yol haritası da dahil olmak üzere, Lübnan için bir uyuşmazlık çözüm hücresi ve Hürmüz Boğazı için bir iletişim hattı oluşturulmasını sağlamasından bir gün sonra geldi. Denizcilik istihbarat firması Windward, Pazar günü stratejik su yolundan sadece 12 geçiş kaydederken, bu sayı bir gün önce 35'ti; İran'ın fiili ablukası sıkılaştıkça bu düşüş yaşandı. Boğaz, küresel petrol ticaretinin yaklaşık %21'ini elinde tutuyor ve bu kesinti, enerji piyasalarında şok dalgaları yaratmış durumda.

Tehdit, teknik müzakerelerin başlamak üzere olduğu bir dönemde kırılgan diplomatik ilerlemeyi bozma riski taşıyor. İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, petrol ihracatı ve petrokimya satışlarına yönelik yaptırımların kaldırıldığını ve bazı dondurulmuş varlıkların serbest bırakıldığını söylese de, ABD bu tavizleri henüz doğrulamış değil. Abluka devam ederse, küresel enerji piyasaları, ham petrol fiyatlarını yukarı çekebilecek ve hisse senetleri ile para birimlerinde daha geniş çaplı bir riskten kaçış eğilimini tetikleyebilecek arz kesintisiyle karşı karşıya kalacak.

İslam Cumhuriyeti'nin uyarısı, Şubat 2026'da Devrim Lideri Ayetullah Ali Hamaney'in ölümüne yol açan ve 12 günlük bir savaşı tetikleyen ABD-İsrail saldırılarını kolaylaştıran veya katılan belirsiz Orta Doğu hükümetlerini hedef alıyor. Çatışma, İsrail'in İran'ın nükleer ve askeri sahalarını bombalaması ve ardından ABD'nin üç nükleer tesise saldırarak katılmasıyla başladı. İran, Katar'daki bir ABD askeri üssünü hedef alarak sınırlı hasarla karşılık verdi. Savaş, Haziran 2025 sonunda Trump'ın arabuluculuğunda yapılan bir ateşkesle sona erdi ancak altta yatan gerilimler hiçbir zaman tam olarak ortadan kalkmadı.

Bloomberg verilerine göre, İran'ın 2019-2020 gerilim döneminde bölge komşularına karşı benzer tehditler savurduğu son seferde, Brent petrol üç ayda %27 sıçrarken, S&P 500 %12 düştü ve Cboe Volatilite Endeksi 40'ın üzerine fırladı. Paralellik birebir değil — diplomatik kanallar artık açık ve her iki taraf da 14 maddelik bir mutabakat zaptı imzaladı — ancak söylem eyleme dönüşürse piyasa tepkisi aynı senaryoyu yansıtabilir.

Diplomatik İlerleme İlk Sınavla Karşı Karşıya

Burgenstock'ta üzerinde anlaşmaya varılan Lübnan uyuşmazlık çözüm hücresi, Arakçi'nin deyimiyle anlaşmanın "ilk gerçek sınavı"nı temsil ediyor. İsrail güçleri, ülke topraklarının kabaca %6'sına denk gelen 602 kilometrekarelik bir güvenlik bölgesinde güney Lübnan'da bulunmaya devam ederken, Hizbullah henüz anlaşmayla ilgili kamuoyu önünde bir açıklama yapmadı. Washington heyetine Jared Kushner ve özel temsilci Steve Witkoff ile birlikte başkanlık eden ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, görüşmeleri "çok ama çok iyi bir gün" olarak nitelendirdi ve teknik müzakerelerin "önümüzdeki hafta ve günlerde" devam edeceğini söyledi. İran heyetine Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf başkanlık etti.

Enerji Piyasaları Tedirgin

Hürmüz Boğazı'ndaki kesinti şimdiden küresel bir enerji krizini tetiklemiş durumda. İran'ın Cumartesi günü, İsrail'in Lübnan'daki operasyonları nedeniyle su yolunu yeniden kapattığını duyurması, ham petrol göstergelerini yukarı çekse de, spesifik fiyat verileri henüz açıklanmadı. Windward tarafından yapılan bir analiz, günlük geçişlerdeki %66'lık düşüşün, İran'ın ilk kez 2019'da boğazı kapatmakla tehdit etmesinden bu yana görülen en ciddi kesinti olduğunu gösterdi. 17 Haziran'da imzalanan 14 maddelik mutabakat zaptı, ABD'nin İran'a yönelik "her türlü yaptırımı sona erdirme" ve dondurulmuş varlıkları serbest bırakma taahhüdünü içeriyor, ancak Kongre şüpheci yaklaşıyor. Atlantic Council'de misafir kıdemli araştırmacı olan Thomas Warrick, "Kongre şu anda bu anlaşmadan hiç memnun değil. Kongre'nin bu yaptırımların bir kısmını kaldırmayı kabul edip etmeyeceği hiç belli değil" dedi. Vance Pazartesi günü, İran varlıklarının serbest bırakılması halinde bunların Amerikan tarım ürünleri satın almak için kullanılacağını söyledi.

Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve yatırım tavsiyesi niteliği taşımamaktadır.