IRGC, Hürmüz Boğazı'nı tehdit ediyor: Petrol arzının %21'i risk altında

İran'ın IRGC'si Perşembe günü, Hürmüz Boğazı'nın herhangi bir şekilde kesintiye uğratılmasına "kesin" bir yanıt verileceği tehdidinde bulunarak, halihazırda petrol fiyatlarını yukarı iten ve kritik geçiş noktasındaki küresel enerji ticaretini sekteye uğratan gerilimi tırmandırdı.

TIME'ın haberine göre, Başkan Donald Trump Çarşamba günü Beyaz Saray'da gazetecilere yaptığı açıklamada, "Boğaz herkese açık olacak. Burası uluslararası sular ve Umman da herkes gibi davranacak, yoksa onları havaya uçuracağız" dedi. Trump'ın bu yorumları, İran devlet medyasının Umman ve İran'ın boğazdan geçen nakliyatı ortaklaşa yönetmek için görüşmeler yaptığını bildirmesinin ardından geldi.

Bir ABD'li yetkilinin Reuters'a verdiği bilgiye göre, ABD ordusu Çarşamba günü İran'ın Bender Abbas kentindeki bir askeri tesise saldırı düzenledi. Bu saldırı, ABD'nin boğazı tehdit eden dört İran saldırı drone'unu düşürmesinin ardından geldi. Devlet yanlısı Tasnim haber ajansının bildirdiğine göre, İran'ın IRGC'si Perşembe günü erken saatlerde bir ABD hava üssünü hedef alarak misilleme yaptı. Bu karşılıklı hamleler, 8 Nisan'da varılan ve iki taraf arasındaki düşük yoğunluklu çatışmaları durduramayan ateşkesin ardından yaşanıyor.

Hürmüz Boğazı, küresel petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 21'ini yönetiyor ve bu da olası herhangi bir kalıcı kesintiyi dünya genelinde enerji fiyatları için doğrudan bir tehdit haline getiriyor. Brent petrol, üç aylık çatışma sırasında su yolunun fiilen kapanmasının nakliye maliyetlerini fırlatması ve emtia akışlarını sekteye uğratmasıyla zaten yükseldi. Analistler, gerilimin daha da tırmanması halinde ham petrolün mevcut seviyelerin oldukça üzerine çıkabileceği ve bunun da ABD ara seçimleri öncesinde daha yüksek benzin fiyatları ve daha geniş çaplı enflasyonist baskı olarak yansıyacağı uyarısında yapıyor.

Petrol Piyasaları Uzun Süreli Kesintiyi Fiyatlıyor

Umman ve İran arasında yer alan 21 mil genişliğindeki bir geçiş noktası olan Hürmüz Boğazı, 28 Şubat'ta savaşın başlamasından bu yana ABD-İran çatışmasının merkezinde yer alıyor. Su yolunun bazı kısımları hem Umman hem de İran karasularından geçiyor ve bu da Tahran'a, günde kabaca 17 milyon varil ham petrol taşıyan nakliye hatları üzerinde -ki bu küresel tüketimin yaklaşık beşte birine denk geliyor- kaldıraç sağlıyor.

ABD'nin İran limanlarını deniz ablukasına alma da dahil olmak üzere ticari deniz taşımacılığını canlandırma çabaları şu ana kadar boğazı tamamen yeniden açmayı başaramadı. Ortaya çıkan arz sıkışıklığı enerji fiyatlarını keskin bir şekilde yukarı iterken, su yolundan geçen rafine ürünler, sıvılaştırılmış doğal gaz ve diğer emtiaların ticaretini sekteye uğrattı.

Boğazın en son bu şekilde bir tehditle karşı karşıya kaldığı dönem, 2019'daki tanker saldırıları ve 2020'de ABD'nin Kasım Süleymani'yi öldürmesiydi; o dönemde petrol fiyatları günler içinde yüzde 15'e kadar yükselmiş, ardından gerilemişti. Mevcut çatışma halihazırda daha uzun sürdü ve nakliye rotalarına daha kalıcı hasar verdi; bu da risk priminin devam edebileceğine işaret ediyor.

Müzakereler Belirsizlik İçinde

IRGC'nin tehdidi, ABD ve İranlı müzakerecilerin savaşa daha kesin bir son vermeye çalıştığı bir dönemde geliyor. 8 Nisan'daki ateşkesten bu yana ilerleme inişli çıkışlı bir seyir izlerken, her iki taraf da yeni saldırılar düzenliyor ve yeni talepler öne sürüyor. İran devlet medyasına göre, İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bakai Pazartesi günü yaptığı açıklamada, iki tarafın "tartışılan konuların büyük bir kısmında bir sonuca vardığını" söyledi.

Ancak Trump Çarşamba günü, İran'ın ABD'nin milyarlarca dolarlık varlığı serbest bırakmayı veya boğazın ortak Umman-İran yönetimine izin vermeyi kabul ettiği yönündeki iddialarını reddetti ve sözde taslağı "tamamen uydurma" olarak nitelendirdi. Yönetim bunun yerine, İran'ın boğazdan geçen nakliyatı kontrol etmeye çalışmak için yeni oluşturduğu ajansa yeni yaptırımlar uyguladı.

Groningen Üniversitesi'nden uluslararası ilişkiler doçenti William Figueroa, TIME'a yaptığı açıklamada, Trump'ın "eleştirmenlerini yatıştırmak için İran'a karşı 'yumuşak' olmadığını kanıtlamaya çalıştığını, ancak bu tür bir öngörülemezliğin müzakereleri tehlikeye attığını, özellikle de İranlı müzakerecilerin ABD sürecine ne kadar az güvendiği düşünüldüğünde" ifadelerini kullandı.

Jeopolitik risk, ham petrolün ötesinde finans piyasalarına da yayıldı. Yatırımcıların uzun süreli askeri angajmanı fiyatlamasıyla savunma sektörü hisseleri değer kazandı. Geleneksel bir güvenli liman olan altın, belirsizlik ortamında alıcı buluyor. Döviz piyasaları da baskı hissediyor; İran riyali baskı altındayken, Körfez ülkelerinin para birimleri çatışmaya olan maruziyetleriyle bağlantılı olarak oynaklıkla karşı karşıya kalıyor.

Trump Çarşamba günü İran'ı "beklemeye" razı olduğunu söyledi ve yaklaşan ara seçimlerin onu daha hızlı bir anlaşmaya itebileceği yönündeki endişeleri reddetti. "Ara seçimler umurumda değil" diyen Trump, İran'ın ABD için kabul edilebilir şartları kabul etmemesi halinde "işi bitirme" tehdidini yineledi.

Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve yatırım tavsiyesi niteliği taşımaz.