Crimea, từng là viên ngọc quý trong thương vụ sáp nhập của Vladimir Putin, đã trở thành một gánh nặng chiến lược khi cuộc phong tỏa bằng máy bay không người lái của Ukraine đẩy bán đảo này vào cuộc khủng hoảng nhiên liệu và năng lượng mà Moscow dường như không thể kiểm soát.
Chính quyền do Nga lập ra ở Crimea đã ban bố tình trạng khẩn cấp vào ngày 26/6, thừa nhận những gì người dân đã trải qua trong nhiều tuần: thiếu nhiên liệu, mất điện luân phiên và hệ thống giao thông sụp đổ sau khi Ukraine tăng cường chiến dịch máy bay không người lái lên hơn 100 cuộc tấn công mỗi ngày. Sergei Aksyonov, người đứng đầu Crimea do Moscow bổ nhiệm, cho biết nguồn cung năng lượng "vẫn còn khó khăn" và các biện pháp khẩn cấp sẽ được duy trì cho đến khi tình hình được cải thiện, mà không đưa ra mốc thời gian cụ thể.
"Crimea là viên ngọc quý trong thành tựu của Putin, thể hiện tham vọng đế quốc của Nga, nhưng Ukraine đang nắm thế chủ động và sẽ tiếp tục tìm cách khai thác điều này," Linas Kojalas, Giám đốc điều hành Trung tâm Nghiên cứu Địa chính trị và An ninh tại Vilnius, cho biết.
Chiến dịch này đã làm tắc nghẽn việc vận chuyển nhiên liệu đến bán đảo Biển Đen với 2,5 triệu dân, nơi các trạm xăng đã đóng cửa đối với dân thường từ cuối tuần trước. Khoảng 2.500 phương tiện đã xếp hàng chờ tới 5 giờ đồng hồ tại Cầu Kerch — tuyến đường bộ duy nhất nối với đất liền Nga — để rời đi, trong khi làn đường ngược lại không có phương tiện nào. Nghị sĩ Ukraine Tamila Tasheva, một nhà hoạt động người Tatar Crimea đồng thời là đại diện của Tổng thống Volodymyr Zelensky cho Crimea, cho biết cuộc di cư của những người định cư sau năm 2014 là một lợi ích bổ sung: "Họ là những kẻ thực dân bất hợp pháp, và càng nhiều người trong số họ rời bỏ bán đảo thì càng tốt."
Cuộc khủng hoảng đánh dấu một bước ngoặt gay gắt đối với Putin, người đã chiếm Crimea vào năm 2014 trong một động thái giúp nâng cao tỷ lệ ủng hộ trong nước và được ca ngợi như sự khôi phục di sản đế quốc của Nga. Mười một năm sau, bán đảo này đã chuyển từ một tài sản thành một gánh nặng. Việc Ukraine sản xuất hàng loạt máy bay không người lái tầm xa có điều khiển và tên lửa hành trình đã biến Crimea — từng là căn cứ hậu phương an toàn cho cuộc xâm lược năm 2022 của Nga — thành một khu vực chiến sự tranh chấp, nơi hệ thống phòng không đã bị suy yếu và Hạm đội Biển Đen đã bị đuổi khỏi căn cứ Sevastopol.
Tình trạng thiếu nhiên liệu lan rộng ra ngoài Crimea
Putin lần đầu tiên thừa nhận vào ngày 22/6 rằng Nga đang đối mặt với tình trạng "thiếu hụt nhất định" nhiên liệu, khi các cuộc tấn công của Ukraine vào các nhà máy lọc dầu đã làm trầm trọng thêm cơn khủng hoảng nguồn cung. Mảnh vỡ từ một máy bay không người lái của Ukraine bị bắn hạ đã gây ra đám cháy tại nhà máy lọc dầu Slavyansk-na-Kubani ở vùng Krasnodar của Nga, một cơ sở xử lý gần 4 triệu tấn dầu thô mỗi năm và là nguồn cung cấp các sản phẩm dầu mỏ quan trọng cho xuất khẩu qua các cảng Biển Đen. Chính quyền địa phương cho biết một người đã thiệt mạng trong vụ tấn công.
Cuộc khủng hoảng nhiên liệu đã lan rộng vượt xa chiến tuyến. Tại vùng Irkutsk của Siberia, cách Ukraine hàng nghìn km, Thống đốc Igor Kobzev đã áp đặt giới hạn 50 lít mỗi xe mỗi ngày tại các trạm xăng Rosneft do nhà nước quản lý. Phó Thủ tướng Nga Alexander Novak cho biết Moscow đang xem xét lại các thỏa thuận xuất khẩu nhiên liệu để ưu tiên nhu cầu trong nước.
Lần cuối cùng Nga phải đối mặt với sự gián đoạn nguồn cung nhiên liệu tương tự là trong cú sốc trừng phạt năm 2022, khi các lệnh cấm vận của phương Tây đối với dầu thô Nga đã đẩy giá dầu diesel nội địa tăng 20% chỉ trong vòng vài tuần. Cuộc khủng hoảng hiện tại khác ở chỗ nó không phải do các lệnh trừng phạt gây ra mà do Ukraine trực tiếp nhắm mục tiêu vào cơ sở hạ tầng năng lượng — một chiến dịch mà Zelensky mô tả là "các biện pháp trừng phạt tầm xa" nhằm làm cạn kiệt nguồn lực nuôi dưỡng cỗ máy chiến tranh của Nga.
Tác động thị trường
Cuộc xung đột leo thang ở Crimea làm gia tăng mức bù rủi ro địa chính trị trên nhiều loại tài sản. Dầu Brent đã định giá sự bất ổn về nguồn cung từ khu vực Biển Đen, trong khi vàng thu hút dòng vốn trú ẩn an toàn khi các nhà đầu tư cân nhắc rủi ro leo thang hơn nữa. Các tài sản liên quan đến Nga chịu áp lực mới, và cổ phiếu quốc phòng châu Âu đã tăng giá nhờ kỳ vọng chi tiêu quân sự gia tăng từ các thành viên NATO.
Đối với Putin, thời điểm này nhạy cảm về mặt chính trị. Cuộc bầu cử quốc hội chỉ còn vài tháng nữa, và việc không thể bảo vệ Crimea — thành tựu mang tính bước ngoặt của ông — làm xói mòn hình ảnh người mạnh mẽ mà ông đã xây dựng. Nhà phân tích quân sự Nga Ruslan Pukhov, Giám đốc Trung tâm Phân tích Chiến lược và Công nghệ tại Moscow, cho rằng sự dễ bị tổn thương là có thể dự báo trước: "Khi cơ hội của Ukraine ngày càng lớn, chỉ là vấn đề thời gian trước khi họ gây ra những vấn đề nghiêm trọng cho chúng ta, và thời khắc đó đã đến."
Ukraine đã đề xuất tạm dừng các cuộc tấn công tầm xa và giới hạn giao tranh ở bốn khu vực bị chiếm đóng một phần mà Nga sáp nhập — Donetsk, Luhansk, Kherson và Zaporizhzhia — theo lời Putin, người đã bác bỏ đề nghị này. Tính toán của Điện Kremlin có thể thay đổi nếu sự cô lập của Crimea ngày càng sâu sắc và chi phí kinh tế cũng như quân sự của việc duy trì bán đảo tiếp tục gia tăng.
Bài viết này chỉ mang tính chất tham khảo và không cấu thành lời khuyên đầu tư.
