Những điểm chính
Nhà đầu tư tỷ phú từng dự đoán chính xác vụ sụp đổ dot-com và nhà đất cho rằng cổ phiếu trí tuệ nhân tạo đang nằm trong bong bóng lớn nhất lịch sử nước Mỹ — và mức giảm 70% sẽ không phải điều bất ngờ.
Jeremy Grantham, đồng sáng lập của GMO có trụ sở tại Boston, cho biết thị trường trí tuệ nhân tạo đã bước vào vùng bong bóng sánh ngang với ngành đường sắt thế kỷ 19 và cơn sốt internet cuối thập niên 1990. Ông chỉ ra SpaceX là biểu tượng xác định đỉnh cao của sự đầu cơ thái quá, trích dẫn bản cáo bạch của công ty này, trong đó định nghĩa thị trường có thể tiếp cận của họ là một phần tư GDP toàn cầu và mô tả các cơ hội như khai thác tiểu hành tinh.
"Trong 50 năm nữa, mọi người sẽ nhìn lại và kể những câu chuyện về SpaceX cùng bản cáo bạch của nó, giống như họ kể về Bong bóng Biển Nam vậy," Grantham nói trong một cuộc phỏng vấn trên podcast "The Diary of a CEO" của Steven Bartlett.
Lời cảnh báo có trọng lượng nhờ thành tích của Grantham. Ông đã dự đoán đúng cả vụ sụp đổ dot-com năm 2000 và cuộc khủng hoảng nhà đất năm 2007 trước khi chúng xảy ra. GMO, đơn vị quản lý 85 tỷ USD tài sản, đã mất một nửa số khách hàng trong suốt hai năm rưỡi cảnh báo khách hàng trước cuộc khủng hoảng năm 2000, khi thị trường tiếp tục tăng và khách hàng hiểu lầm sự thận trọng là kém cỏi.
"Những bong bóng lớn luôn xoay quanh những ý tưởng quan trọng nhất," Grantham nói. "Đường sắt, ai cũng thấy nó sẽ thay đổi thế giới. Và ai cũng muốn đầu tư vào đó. Họ đầu tư quá mức, và dù đường sắt là một ý tưởng cực kỳ mạnh mẽ, đường sắt đã làm sụp đổ cổ phiếu của chính nó, và tất cả mọi người đều mất một đống tiền."
Tại Sao Bong Bóng Này Lại Khác
Grantham đã vẽ ra một sự tương đồng trực tiếp giữa AI ngày nay và Amazon trong thời kỳ dot-com. Amazon đã tăng gấp 6 đến 7 lần trong đợt tăng giá công nghệ năm 1999 trước khi giảm 92% trong cuộc khủng hoảng. Sau đó nó đã thừa hưởng toàn bộ thế giới bán lẻ. Grantham kỳ vọng AI sẽ theo một quỹ đạo tương tự: công nghệ tồn tại, nhưng cổ phiếu thì không.
"Nếu nhìn vào dữ liệu, lịch sử cho thấy đỉnh có thể đến rất sớm," ông nói. "Tôi nghĩ đây là bong bóng đầu tư lớn nhất trong lịch sử nước Mỹ."
Thị trường chứng khoán Mỹ hiện giao dịch ở mức 35 đến 40 lần thu nhập, Grantham lưu ý — không khủng khiếp bằng Nikkei của Nhật Bản ở mức 65 lần thu nhập khi đạt đỉnh năm 1989, nhưng vượt xa các chuẩn mực lịch sử. Nikkei đã giảm trong 20 năm và mất 35 năm để phục hồi hoàn toàn.
Tỷ lệ tham gia của nhà đầu tư cá nhân vào cổ phiếu Mỹ đang ở mức cao nhất trong lịch sử hiện đại, với các nhà đầu tư cá nhân đổ một lượng vốn chưa từng có vào Phố Wall trong năm 2025. Grantham cảnh báo rằng khi các nhà đầu tư cá nhân đã cam kết sâu rộng vào thị trường trong một đợt giảm 70%, hậu quả có thể rất nghiêm trọng.
Động Cơ Cấu Trúc Phố Wall Khiến Họ Luôn Lạc Quan
Grantham lập luận rằng các công ty đầu tư lớn có động cơ cấu trúc để luôn lạc quan bất kể định giá thế nào. Ông kể lại một cuộc tranh luận năm 1998 hoặc 1999 trước 1.200 nhà phân tích, nơi 99% trong số 400 chuyên gia thị trường tự nhận đều thừa nhận thị trường đã được định giá để đảm bảo một thị trường giá xuống lớn. Không một người sử dụng lao động nào của họ công khai cảnh báo khách hàng.
"Bạn sẽ không bao giờ nhận được lời khuyên từ các cố vấn đầu tư để rút tiền ra khỏi thị trường," ông nói. "Làm như vậy không có lợi cho kinh doanh của họ, và họ sẽ không bao giờ nói điều đó với bạn."
Grantham Khuyến Nghị Gì Thay Thế
Đơn thuốc danh mục đầu tư của Grantham dành cho các nhà đầu tư thông thường rất cụ thể. Ông khuyến nghị đầu tư khoảng 60% tiền tiết kiệm vào một chỉ số rộng của cổ phiếu ngoài Mỹ, bao gồm các thị trường mới nổi, châu Âu, Nhật Bản, Canada và Australia. Các thị trường mới nổi đã tăng 65% trong 12 tháng trước đó so với mức 25% của S&P 500, ông lưu ý.
Phần còn lại nên nằm trong trái phiếu, một vị thế nhỏ trong kim loại quý như vàng và bạc, và bất động sản nếu có thể. Ông hướng dẫn các nhà đầu tư đến treasurydirect.gov như một cách mua trái phiếu chính phủ Mỹ trực tiếp mà không phải trả phí môi giới.
"Đừng sở hữu cổ phiếu Mỹ. Đó là một chiến lược đơn giản mà bạn có thể thực hiện," ông nói.
Bitcoin Bị Gọi Là 'Thứ Vô Nghĩa Không Cần Thiết'
Grantham cũng thẳng thắn không kém về tiền điện tử. Ông nói mình không sở hữu đồng nào, chưa bao giờ sở hữu và cũng không có ý định sở hữu.
"Tôi nghĩ đó là một thứ vô nghĩa không cần thiết. Nó không tạo điều kiện cho bất cứ điều gì ngoại trừ việc giúp bọn tội phạm chuyển tiền để không bị phát hiện," ông nói. "Nó không phải là nơi lưu trữ giá trị vì nó nhảy loạn xạ khắp nơi, vừa từ 120.000 USD xuống 60.000 USD chỉ vì nó cảm thấy thích."
Khi được hỏi liệu bitcoin cuối cùng có về 0 hay không, ông không do dự. "Ồ, trong tương lai xa, vâng, chắc chắn nó sẽ về 0, nhưng có thể mất rất nhiều thời gian. Và bạn biết đấy, trong tương lai xa, mọi thứ đều về 0."
Lời Khuyên Cho Doanh Nhân và Người Lao Động
Đối với các nhà sáng lập, Grantham nói hãy huy động vốn ngay nếu có thể, xây dựng dự trữ tiền mặt và chuẩn bị cho thị trường tín dụng thắt chặt hơn. Đối với người lao động, lời khuyên của ông là phát triển các kỹ năng thực tế, bền vững, đặc biệt là trong kỹ thuật, sửa chữa cơ khí và khoa học, đồng thời xây dựng mối quan hệ cộng đồng vững mạnh.
Khi được hỏi liệu ông có khuyến nghị sống ở Mỹ hay không, ông từ chối trả lời trực tiếp, với lý do hợp đồng xã hội đang bị bào mòn và bất bình đẳng ngày càng gia tăng của đất nước. Ông chỉ ra Đan Mạch, Nhật Bản, Pháp và Đức là những xã hội có mạng lưới an toàn mạnh hơn và kết quả tốt hơn trên các thước đo như tỷ lệ tử vong mẹ và tuổi thọ trung bình.
Hệ số Gini của Mỹ, thước đo sự tập trung của cải, hiện ngang hàng với Brazil và Mexico, Grantham cho biết. Ông kêu gọi một sự thay đổi dần dần trong chính sách thuế, lưu ý rằng từ năm 1935 đến 1975, nhóm một phần tư thu nhập thấp nhất có mức tăng cao hơn trung bình một chút trong khi nhóm một phần tư cao nhất tăng thấp hơn một chút, dẫn đến sự thịnh vượng rộng khắp.
Thông Điệp Cho Nhà Đầu Tư
Đối với các nhà đầu tư nắm giữ cổ phiếu tiếp xúc với AI như Nvidia, AMD và chỉ số Nasdaq-100 rộng hơn, lời cảnh báo của Grantham cho thấy rủi ro về một đợt giảm mạnh đang ở mức cao. S&P 500 giao dịch ở mức khoảng 22 lần thu nhập dự kiến, trong khi Nasdaq-100 có hệ số bội số cao hơn nhờ sự lạc quan về AI. Nếu Grantham đúng, giao dịch AI đã thống trị thị trường trong hai năm qua có thể đối mặt với một cuộc thanh lọc sánh ngang vụ sụp đổ dot-com năm 2000.
Bài viết này chỉ có mục đích cung cấp thông tin và không cấu thành lời khuyên đầu tư.
