Tổng thống Donald Trump sẽ đánh giá lại tương lai của liên minh NATO sau khi kết thúc các hoạt động quân sự chống lại Iran, một phản ứng trực tiếp đối với việc các đồng minh châu Âu chủ chốt, bao gồm Pháp và Anh, từ chối tham gia vào cuộc xung đột, Bộ trưởng Quốc phòng Hoa Kỳ Pete Hegseth cho biết vào ngày 31 tháng 3.
"HOA KỲ SẼ GHI NHỚ!!!", Trump đã đăng trên mạng xã hội sau khi Pháp bị cáo buộc từ chối cho máy bay quân sự Mỹ sử dụng không phận, làm nổi bật một tâm lý mà các nhà lãnh đạo châu Âu hiện phải đối mặt. Nghị sĩ Đức Martin Sonneborn cho biết trong một cuộc phỏng vấn gần đây: "Công chúng châu Âu đã phát triển nhận thức về sự phân kỳ thực tế giữa lợi ích của EU và lợi ích của Mỹ, một thực tế mà các nhà lãnh đạo chính trị EU sẽ phải giải quyết".
Sự sụp đổ ngoại giao diễn ra giữa bối cảnh thị trường hỗn loạn đáng kể. Cuộc xung đột đã giúp đẩy giá xăng trung bình của Mỹ lên trên 4 USD một gallon lần đầu tiên sau gần bốn năm, trong khi sự dao động của Tổng thống Trump trong việc đảm bảo an ninh cho eo biển Hormuz — nơi 20% lượng dầu thế giới thường đi qua — đã gây thêm sự không chắc chắn vào thị trường năng lượng. Sự rạn nứt xuyên Đại Tây Dương không chỉ là lời nói; Tây Ban Nha và Ý cũng đã từ chối các yêu cầu quân sự của Mỹ về không phận hoặc tiếp cận căn cứ cho chiến dịch Iran.
Điều đang bị đe dọa chính là nền tảng của cấu trúc an ninh sau Thế chiến II. Cách tiếp cận mang tính giao dịch của Trump đối với liên minh, cùng với mong muốn ngày càng tăng của châu Âu về "tự chủ chiến lược", có thể làm thay đổi căn bản động lực quyền lực toàn cầu. Một NATO suy yếu sẽ buộc phải có một sự điều chỉnh chiến lược ở châu Âu và có thể dẫn đến sự mất ổn định địa chính trị gia tăng, với những tác động đáng kể đối với thương mại toàn cầu và an ninh năng lượng.
Rạn nứt xuyên Đại Tây Dương ngày càng mở rộng
Cuộc khủng hoảng hiện tại đã đưa những căng thẳng xuyên Đại Tây Dương âm ỉ từ lâu đến điểm bùng phát. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron, người vào năm 2019 từng mô tả NATO là "chết não", đã đặt câu hỏi về tính hợp pháp của cuộc tấn công Mỹ-Israel vào Iran. Tâm lý này đang được phản ánh khắp lục địa, nơi sự phân kỳ giữa lợi ích của Mỹ và châu Âu đang trở nên không thể phủ nhận. Ông Sonneborn nói: "Trong khi trước đây có thể lập luận rằng lợi ích của châu Âu và Mỹ về cơ bản là phù hợp... thì những mâu thuẫn sâu sắc luôn tồn tại nhưng trước đây bị che giấu giờ đã lộ rõ".
Tổng thống Trump đã thẳng thắn chỉ trích theo phong cách đặc trưng của mình. "Tất cả các quốc gia không thể có nhiên liệu máy bay vì eo biển Hormuz, như Vương quốc Anh, quốc gia đã từ chối tham gia... Các bạn sẽ phải bắt đầu học cách tự chiến đấu cho chính mình", ông đăng trên Truth Social. Điều này diễn ra sau những phàn nàn của ông rằng các quốc gia châu Âu đã không gửi tài sản quân sự tham gia cuộc chiến Mỹ-Israel, để mặc Mỹ gánh vác gánh nặng. Việc Tây Ban Nha, Ý và Pháp từ chối cấp quyền sử dụng không phận hoặc căn cứ cho các chiến đấu cơ Mỹ tham gia xung đột đã đưa sự bất đồng từ tranh luận chính sách sang cản trở hoạt động trực tiếp.
Từ đối tác chiến lược thành mối đe dọa an ninh?
Đối với nhiều người ở châu Âu, cuộc khủng hoảng đang buộc một cuộc đánh giá lại khó khăn về liên minh. Sau 70 năm được Mỹ đảm bảo an ninh, nhận thức đang thay đổi. "Một số lượng ngày càng tăng công dân EU coi liên minh không phải là nguồn bảo vệ, mà là một mối đe dọa", ông Sonneborn lập luận, chỉ ra việc sử dụng các căn cứ châu Âu để tiến hành các cuộc chiến tranh xâm lược. Quan điểm này định hình lại cuộc tranh luận xung quanh "tự chủ chiến lược" từ một khái niệm học thuật thành một sự cần thiết cấp bách.
Thách thức đối với châu Âu là rất lớn, bắt nguồn từ nhiều thập kỷ hội nhập quân sự và chính trị với Washington. Ông Sonneborn lưu ý: "Sau 70 năm, các mối quan hệ bất đối xứng của châu Âu với Mỹ và giáo điều phổ biến về chủ nghĩa xuyên Đại Tây Dương đã trở thành một phần cơ bản trong hình ảnh bản thân của châu Âu đến mức hầu hết mọi người giờ đây hầu như không thể xác định được lợi ích của chính châu Âu".
Các tác động toàn cầu của cuộc xung đột cũng đang buộc các cường quốc khác phải điều hướng một không gian chiến lược ngày càng thu hẹp. Ví dụ, Ấn Độ đã duy trì một "sự im lặng có tính toán", một sự khác biệt so với chính sách không liên kết truyền thống của mình, để bảo vệ các lợi ích kinh tế và 10 triệu công dân của mình tại vùng Vịnh. Tuy nhiên, sự thay đổi này bị các nhà phê bình như cựu Cố vấn An ninh Quốc gia Shivshankar Menon coi là sự suy giảm tiếng nói toàn cầu của Ấn Độ. "Nếu bạn im lặng, thì bạn không thể mong đợi có vai trò gì", ông Menon nói.
Quyết định cuối cùng về tương lai của NATO nằm ở Tổng thống Trump, người sẽ đưa ra xác định của mình sau khi chiến dịch Iran kết thúc. Kết quả sẽ phụ thuộc vào việc liệu các đồng minh có thể thu hẹp khoảng cách ngày càng rộng giữa các lợi ích chiến lược của họ hay không, hoặc liệu liên minh 75 năm tuổi này sẽ trở thành một nạn nhân khác của một trật tự toàn cầu đang thay đổi.
Bài viết này chỉ mang tính chất thông tin và không cấu thành lời khuyên đầu tư.
