JD.com lên kế hoạch đào tạo lại 700.000 lao động khi robot thay thế giao hàng

Người sáng lập JD.com Lưu Cường Đông cho biết robot sẽ thay thế toàn bộ hoạt động giao hàng, khi gã khổng lồ thương mại điện tử Trung Quốc triển khai chương trình đào tạo lại cho 700.000 nhân viên giao hàng nhằm ngăn chặn tình trạng mất việc làm hàng loạt do tự động hóa.

"Trong tương lai, việc giao hàng sẽ được thực hiện bởi robot. Sẽ không còn cần đến nhân viên giao hàng nữa," ông Lưu phát biểu tại Diễn đàn CEO APEC Trung Quốc 2026 ở Bắc Kinh hôm Chủ nhật. "Nhưng tôi không muốn 700.000 nhân viên của mình bị mất việc làm hoặc thu nhập."

JD đã hợp tác với 120 trường học trên khắp Trung Quốc để cung cấp đào tạo kỹ thuật cho lao động tuyến đầu, giảng dạy các kỹ năng như bảo trì và sửa chữa robot. Sáng kiến mang tên Kế hoạch Niết bàn (Nirvana Plan) nhằm chuyển đổi nhân viên giao hàng sang các vai trò mới khi JD mở rộng sử dụng máy bay không người lái, xe tự hành và kho hàng thông minh vận hành bằng robot và AI.

Kế hoạch này làm nổi bật căng thẳng ngày càng gia tăng trong toàn bộ ngành logistics Trung Quốc, nơi các công ty đang chạy đua triển khai tự động hóa để tiết kiệm chi phí trong khi phải quản lý các hệ quả xã hội từ việc sa thải hàng triệu lao động. Lực lượng giao hàng 700.000 người của JD — một trong những lực lượng lớn nhất thế giới — chiếm một phần đáng kể trong tổng nhân sự và là một khoản chi phí lớn của công ty.

Sự tất yếu của tự động hóa

JD đang thử nghiệm robot giao hàng tại các sân bay và robot tự động bổ sung hàng tại Thâm Quyến, ông Lưu cho biết. Công ty cũng đã triển khai máy bay không người lái và xe tự lái cho chặng giao cuối cùng tại một số thành phố được chọn, cùng với các kho hàng thông minh sử dụng robot lấy hàng và phân loại. Amazon, đối thủ toàn cầu gần nhất của JD, cũng đã triển khai robot kho hàng tại châu Âu được thiết kế để xử lý các tác vụ lấy hàng và đóng gói.

Tính kinh tế của tự động hóa là điều khó có thể phớt lờ. Ngành logistics Trung Quốc đã sử dụng hơn 5 triệu lao động giao hàng tính đến năm 2025, theo dữ liệu ngành, và chi phí lao động tăng cao đang thúc đẩy các công ty tìm đến giải pháp robot. Riêng đội giao hàng của JD đã tạo ra một khoản chi phí hàng năm đáng kể về tiền lương, phúc lợi và đóng góp bảo hiểm xã hội.

Thách thức đào tạo lại

Kế hoạch Niết bàn của JD nhằm thu hẹp khoảng cách trước khi robot trở nên hiệu quả về chi phí ở quy mô lớn. Bằng cách hợp tác với các trường dạy nghề, công ty đang tạo ra một nguồn nhân lực được đào tạo về chẩn đoán robot, thay pin, xử lý sự cố phần mềm và quản lý đội xe — những kỹ năng sẽ có nhu cầu cao khi đội xe tự hành của JD phát triển.

Ông Lưu cho biết công nghệ nên cải thiện cuộc sống của con người chứ không chỉ đơn giản là loại bỏ việc làm. Cách tiếp cận này phản ánh các cuộc thảo luận rộng hơn tại diễn đàn APEC, nơi ông Lưu kêu gọi các nền kinh tế thành viên bắt đầu hợp tác quốc tế về quy định AI và robot trước khi công nghệ vượt qua các khuôn khổ chính sách.

Góc nhìn đầu tư

JD đang đối mặt với một bài toán cân bằng tinh tế. Công ty phải đầu tư mạnh vào tự động hóa để duy trì khả năng cạnh tranh với Alibaba và Meituan, cả hai đều đang triển khai công nghệ giao hàng tự động. Đồng thời, công ty không thể gánh chịu rủi ro về danh tiếng và pháp lý khi đột ngột sa thải hàng trăm nghìn lao động tại một quốc gia nơi ổn định xã hội là ưu tiên của chính phủ.

Cổ phiếu JD đang giao dịch ở mức gấp khoảng 10 lần thu nhập dự phóng, thấp hơn mức 12 lần của Alibaba, phản ánh sự không chắc chắn của nhà đầu tư về quỹ đạo biên lợi nhuận của công ty khi vừa chi tiêu cho cả chi phí vốn tự động hóa lẫn đào tạo lại lực lượng lao động. Nếu Kế hoạch Niết bàn thành công trong việc chuyển đổi người lao động mà không gây xáo trộn lớn, JD có thể nổi lên với cơ cấu chi phí tinh gọn hơn và lòng trung thành thương hiệu mạnh hơn. Nếu thất bại, công ty có nguy cơ bị kẹt giữa chi phí gia tăng và lợi ích từ tự động hóa chậm hơn dự kiến.

Bài viết này chỉ mang tính chất tham khảo và không cấu thành lời khuyên đầu tư.